رسانههای اجتماعی در سیستم آموزشی، فرصت یا چالش مصطفی توسلی نوروزی

 


این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با پیدایش اینترنت در سال 1969 انقلاب عظیمی در زندگی بشریت ایجاد شد، و سپس این ابزار توانست شکل تازهای به ارتباطات بدهد. دانشمندان، دولتها و مردم این توانایی را پیدا کردند که از هرنقطهای بتوانند به انجام کارهای خود بپردازند. به تدریج در سالهای بعد با استفاده از اسناد فوق متن (Hypertext) افراد امکان اشتراگذاری داده و اطلاعات را در سطح اینترنت پیدا کردند. دراین میان فناوری وب2 و ابزارهای شبکههای اجتماعی تحول شگرفی را در ساختار ارتباطات افراد و همچنین در محیط آموزشی ایجاد کردند. بیشتر فعالیتهای نسل قبل (وب1) معطوف به تولید محتوای غیرپویا (static) بود، ولی با پیشرفت فناوریهای وب از جمله وب2 و رسانههای اجتماعی، درحال حاضرکاربران اینترنت توانایی تولید محتوا و اشتراک گذاری تجربیات خود را دارند. فناوریهایی مانند وبلاگها، ویکیها و سرویسهای اشتراک گذاری ویدئو امکان بهرهبرداری از یک هوش و خرد جمعی را درمیان مردم ازجمله دانشجویان و اساتید ارائه کرده است. در این مقاله به طور خلاصه به بررسی تاثیرهای مثبت و منفی استفاده از سایتهای شبکه اجتماعی در آموزش، موانع و عوامل انگیزهساز برای بکاربردن این ابزارها در میان اساتید و دانشجویان پرداخته شده است.
رسانههای اجتماعی (Social Media) با پیدایش فناوریهای جدید، از جمله وب2 نقش بسیار مهمی را در پیشرفت جوامع بازی کردهاند. به طوری که برطبق آمار، تعداد کاربران رسانههای اجتماعی رشد چشمگیری را در سالهای اخیر داشته است؛ براساس آمار سایت (The Statistics Portal) در سال 2010 حدود یک بیلیون کاربر از این ابزار استفاده میکردند، که این روند در سال 2016 به 2.34 بیلیون، و پیش بینی میشود که در سال 2020 به حدود 3 بیلیون کاربر خواهد رسید. در این میان شبکهاجتماعی فیسبوک براساس آمار سایت پیو (Pew Research Center) به عنوان مشهورترین ابزار در میان مردم دنیا بخصوص مردم آمریکا با بالاترین تعداد کاربران فعال در حدود 80% میباشد(شبکههای اجتماعی اینستاگرام32%، پینترست31%، لینکدین29% و توییتر24% در جایگاههای بعدی قرار دارند). سایتهای شبکهاجتماعی (Social Networking Sites-SNSs) به طور کلی برای اهداف مختلفی مانند آموزشی (Edmodo ، Ning)، حرفهای و پژوهشی (LinkedIn, Research Gate, Academia.edu) و یا برای ایجاد رابطههای اجتماعی (Google Plus،Facebook ، Twitter) طراحی شدهاند، که به تدریج مورد توجه سیستم و تکنیکهای آموزشی برای ایجاد تغییرات عمده در امور آموزش و یادگیری قرارگرفتهاند (رودریگز و دوستان 2015).
به عنوان نمونه، در یک مطالعه سیستماتیک در کشور ترکیه (آکی یر 2017)، در میان 658 استاد در دانشگاههای مختلف این کشور، که 40.73% این افراد را زن و 59.27% آنها را مرد تشکیل دادهاند، نتایج حاصل از این مطالعه اینگونه بیان شده است؛ که بطور واضح اکثر اساتید از SNSها برای مقاصد مختلف مانند شخصی، حرفهای و آموزشی بهره میبرند. اما استفاده آنها برای مقاصد شخصی از بقیه فعالیتها بیشتر بوده است، برای مثال 80.21% برای ارتباط داشتن با دوستان، 34.43% برای ارسال پست شخصی و در وحله دوم برای اهداف آموزشی، مانند ارتباط با دانشجویان 39.26% یا ارتباط با دانشجو در رابطه با واحدهای آموزشی 29.79% بوده است. در این مطالعه بیشترین عامل ایجاد انگیزه درمیان اساتید در استفاده آموزشی SNSها به ارتباط موثر و سریع با دانشجو 89.96% و سهولت اشتراک فایلهای آموزشی 74.72% بوده است. تعدادی از اساتید هم 8.55% بر این باور هستند که شبکههای اجتماعی امکان ایجاد ارتباط در هرجا و هرزمان با دانشجو را فراهم میآورد. دیگر مزیت استفاده از SNS در این مطالعه به بهبود ارتباط با دانشجویان 60.97% و افزایش میزان مشارکت در میان دانشجویان 41.64% بیان شده است. (آی دین 2014) در بررسی خود ادعا کرده است که SNS میتواند ارتباط بین دانشجو و استاد را بسیار افزایش دهد.
در مطالعهای دیگر در ایران (ابراهیمپور و دوستان 2016)، در 940 نمونه (59% زن و 41% مرد) که در دانشگاههای مختلف مانند مازندران، بابل، تهران، مشهد و رفسنجان انجام شده است، 85% از نمونهها بطور روزانه، 7% هر 2 تا 3 روز یکبار و 8% هفتگی یا ماهیانه از SNSها استفاده میکنند. در این میان شبکه اجتماعی تلگرام به همراه وایبر و واتس آپ بالاترین استفادهکنندگان را در این جمعیت به خود اختصاص داده است. 513 نمونه در این آمار از تلگرام بهره میبرند که دادههای بدست آمده از تاثیر این ابزار در حل مشکلات دانشجویان با درصدهای 12%خیلی زیاد، 16% زیاد، 34% متوسط، 22% کم و 16% خیلیکم مشاهده شده است. در نهایت این مطالعه به این نتیجه رسیده است که 73% دانشجویان بر این باور هستند که شبکههای اجتماعی میتواند عامل موثری در ایجاد ارتباط مهم بین دانشجو و فعالیتهای آموزشی باشد.
بررسیهای صورت گرفته در شبکه اجتماعی و آموزش نشان داده است که این ابزار پتانسیل بالایی در بهبود یادگیری دانشجویان دارد، تعاملات میان دانشجو-دانشجو و استاد-دانشجو را بهبود، و باعث افزایش مهارت و بالارفتن سطح رضایت در استفاده از ابزاهای هوشمند جهت آموزش میشود (رومرو 2015)؛ استفاده ارزشمند در ارتباطات، گفتگو، اجتماع و افزایش سطح رضایت زندگی دانشجویی میشود (حمید و همکاران 2015، رومرو2015)؛ یادگیری موثر و افزایش انگیزه دانشجو(مازر و همکاران 2007)؛ بهبود یادگیری دانشجو و تعامل بیشتر در آموزش (پال 2012)؛ ارائه مطالب درسی برای افزایش مهارت خودخوانی (دایسون 2015)؛ بهبود عملکرد دانشگاهی از طریق مشارکت آموزشی (ال-رحمی  همکاران 2015) بهشرطی که یادگیرندگان، اساتید و کارکنان دانشگاه رغبت به استفاده مناسب از این ابزار را داشته باشند(حمید وهمکاران 2015)؛ بجای پرسش و پاسخ درکلاس و درمقابل بقیه هم کلاسیها، این روش باعث کم شدن سطح استرس دانشجو میشود (وییلر2008)؛ باعث افزایش انگیزه دانشجویان در راستای مشارکت و به اشتراکگذاری ایدههای جدید از طریق ارتباط و تبادل اطلاعات میشود (ال-اوفی 2014).
اما در مقابل، یکی از نگرانیهای استفاده از این ابزار حفظ حریم خصوصی در شبکههای اجتماعی بیان شده است (آیو 2015)، امروزه با پیشرفت سریع فناوری، ردیابی آنلاین فعالیتهای افراد بسیار ساده شده است که درنتیجه امنیت و حریم خصوصی افراد مورد تهدید قرار میگیرد. به همین دلیل، بسیاری از اساتید تمایل ندارند که دانشجویان را درگیر مسایل و پروفایل شخصی خود کنند (سوبای 2016)؛ از طرفی دیگر، دانشجویان هم اگر در این ابزارها فعال باشند بیشتر با دوستان خود که دارای علایق یکسان هستند ارتباط برقرار میکنند(لویس 2010)؛ تاثیر شبکههای اجتماعی برروی زمان اختصاص داده شده به مطالعه و درس از دیگر نگرانیها بیان شده است (دیویس 2012)؛ اکثر اساتید شبکههای اجتماعی را یک ابزار برای تفریح و سرگرمی میدانند و بیان میکنند که این ابزار باعث حواسپرتی دانشجو از درس میشود و اعتقاد دارند که شبکههای اجتماعی منبع اطلاعاتی مهم و مناسبی برای استفاده دانشجویان نمیباشند (فیلیپس 2011)؛ عدم کنترل در کیفیت آموزش و یادگیری از دیگر نگرانیهای استفاده این ابزار میباشد، در حال حاضر تعداد بسیار زیادی از این ابزارها وجود دارند،که کنترل و مانیتورکردن دانشجو در راستای استفاده مناسب از این ابزارها کاربسیار دشواری است(دیویس 2012)؛ موانع فنی در استفاده این ابزار با دستگاههای هوشمند مختلف درآموزش عالی از دیگر چالشها میباشد، بسیاری از این ابزارها با وسایل ارتباطی سازگاری ندارد و گاهی اوقات نیاز به بروزرسانی دارند، محدودیتهای دستگاههای سیار مانند میزان حافظه، محدودیت باطری، هزینه بالا و صفحات کوچک گوشی ممکن استفاده از این ابزار را سخت کند (الازا و همکاران 2011)؛ نبود رغبت و علاقه در اساتید برای کوچ از آموزش سنتی به سمت آموزش با استفاده از تکنولوژی وب2 را میتوان عامل بازدارنده دیگر نام برد. از نظر (ارتمر 1999) مهاجرت از آموزش سنتی به آموزش مبتنی بر تکنولوژی سختترین کار برای اساتید می باشد. نتايج پژوهشها نشان دادهاند که حتي اگر اساتيد از نظر آشنايي با اين ابزارها از جمله ماهرترين افراد هم باشند، باز اعتماد به نفس لازم براي به كارگيري اين ابزارها در آموزش را ندارند. سازمان همكاري اقتصادي و توسعه (2008OECD ) براي اين مسئله سه دليل را مطرح ميكند: نبود مشوقهاي مناسب براي استفاده از اين تكنولوژيها در كلاس درس، فرهنگ غالب در تدريس استفاده از روشهايي است كه چندان بر شواهد پژوهشي مبتني نيست و دلیل آخر مشاهدات عيني اساتيد و تجربههاي شخصي آنها بيش از ابزارها و تكنولوژيهاي پيشرفته براي آنها اهميت دارد. همين مسئله نشان ميدهد كه به منظور استفاده از شبكههاي اجتماعي در آموزش، ابتدا بايد اساتيد را براي پذيرش تغيير در روش تدريس خود آماده كرد.


The Statistics Portal (2016), “Number of social media users worldwide from 2010 to 2020”,
Available from:https://www.statista.com/statistics/278414/number-of-worldwide-social-network-users/
Pew Research Center (2016), “Social Media Update 2016”, Available from:http://www.pewinternet.org/2016/11/11/social-media-update-2016/
Rodríguez-Hoyos, C., Haya Salmón, I., & Fernández-Díaz, E. “Research on SNS and education: the state of the art and its challenges”, Australasian Journal of Educational Technology, 31(1) (2015), 100–111.
Akçayır, “Why do faculty members use or not use social networking sites for education?”, Computers in Human Behavior,71 (2017) 378e385.
Aydin, S “Foreign language learners' interactions with their teachers on Facebook”, System, 42 (2014), 155e163.
Ebrahimpour A., Rajabali F.,Yazdanfar F., Azarbad R., Rezaei Nodeh M, Siamian H., Vahedi M., “Social Network Sites as Educational Factors”, Acta Inform Med 24(2) (2016), doi:10.5455/aim.2016.24.134-138.
Romero, O. C. “Social Media as learning tool in higher education: the case of Mexico and South Korea”, RevistaElectr_onicaSin_ectica, 44 (2015), 1e15.
Hamid, S., Waycott, J., Kurnia, S., & Chang, S. “Understanding students' perceptions of the benefits of online social networking use for teaching and learning”, Internet and Higher Education, 26 (2015), 1e9.
Mazer, J. P., Murphy, R. E., & Simonds, C. S. “I'll see you on “Facebook”: the effects of computer-mediated teacher self-disclosure on student motivation, affective learning, and classroom climate”, Communication Education, 56(1) (2007), 1e17.
Paul, J. A., Baker, H. M., & Cochran, J. D. “Effect of online social networking on student academic performance”, Computers in Human Behavior, 28(6) (2012), 2117e2127.
Dyson, B., Vickers, K., Turtle, J., & Cowan, S. “Evaluating the use of Facebook to increase student engagement and understanding in lecture-based classes”, Higher Education, 69 (2015), 303e313.
Al-Rahmi, W., Othman, M., Yusof, L., & Musa, M. “Using social media as a tool for improving academic performance through collaborative learning in Malaysian higher education”, Review of European Studies, 7 (2015), 265e273.
Wheeler, S., Yeomans, P., & Wheeler, D. “The good, the bad and the wiki: evaluating student-generated content for collaborative learning”, British Journal of Educational Technology, 39(6) (2008), 987e995.
Al-ufi, A., & Fulton, C. “Use of social networking tools for informal scholarly communication in humanities and social sciences disciplines”, Procedia-Social and Behavioral Sciences, 147 (2014), 436e445.
Au, M., Lam, J., & Chan, R. “Social media education: barriers and critical issues. In Technology in education”, Transforming educational practices with technology (2015) (pp. 199e205). Springer Berlin Heidelberg.
Sobaih, A. E., & Moustafa, M. “Speaking the same language: the value of social networking sites for hospitality and tourism higher education in Egypt”, Journal of Hospitality & Tourism Education, 28(1) (2016), 46e56.
Lewis, K. “The co-evolution of social network ties and online privacy behavior”, In S. Trepte, & L. Reinecke (Eds.), (2010) Privacy online. New York: Springer.
Davis, C., III, Deil-Amen, R., Rios-Aguilar, C., & Gonzalez Canche, M. S. “Social media in higher education: A literature review and research directions”, The Centre for the Study of Higher Education at the University of Arizona and Claremont Graduate University (2012).
Alzaza, N. S., & Yaakub, A. R. “Students' awareness and requirements of mobile learning services in the higher education environment”, American Journal of Economics and Business Administration, 3(1) (2011), 95e100.
Phillips, C. “Social media use: How much is too much?”, Retrieved, October 25, 2011, from Millennial Marketing: http://millennialmarketing.com/2011/01/ social-media use-how-much-is-too-much/.
Ertmer, P. A. “Addressing first- and second-order barriers to change: Strategies for technology integration”, Educational Technology Research and Development, 47(4) (1999), 47e61.
OECD. “New Millennium Learners. Initial findings on the effect of digital technologies on school age learners.”, (2008) (http://www.oecd.org/dataoecd/39/51/40554230.pdf.)

ورود کاربران

 

 ساعت کار اداري واحد آموزش

روزهای شنبه تا چهارشنبه 16:30-8:30

روزهای پنج شنبه 12:00-8:00

  

تماس با مرکز

آدرس ساختمان شماره1 : ميدان انقلاب- ابتدای خيابان آزادي -بعد از جمالزاده- خيابان والعصر -كوجه شهید بزمه-ساختمان شهید باکری- پلاک20

نشاني ساختمان شماره2 :منطقه 17 شهرداری-خیابان متین-نبش آل احمد-پلاک85- ساختمان شهرداری (نزدیکترین ایستگاه مترو:زمزم)

 شماره تلفن:66426827-66426858